Jak radzić sobie z zachowaniami agresywnymi u dzieci?

W wychowaniu dziecka należy ustalić ramy funkcjonowania oparte na wzmocnieniach pozytywnych zachowań oraz konsekwencjach w momencie pojawienia się zachowań niepożądanych. Proste zasady pozwolą w znacznym stopniu zmniejszyć negatywne zachowania, występujące w formie agresji.

Ważne by:

•	ustalić z dzieckiem zasady obowiązujące w domu oraz konsekwencje za ich nie przestrzeganie,
•	należy sprawdzić, czy dziecko rozumie, o co chodzi w konkretnej zasadzie i jakie zachowania będą tą zasadę łamały,
•	ustalić konsekwencje za nieprzestrzeganie zasad – dziecko wie, co je czeka kiedy złamie zasadę,
•	repertuar konsekwencji powinien być różnorodny np.: odebranie przywileju, nagrody, przyjemności,  poproszenie o wykonanie dodatkowej czynności, naprawienie szkód (jeśli takie zaistnieją),
•	zanim dziecko poniesie konsekwencje, należy zastosować „ostrzeżenie” np. jeśli będziesz rzucał książką, to ci ją zabiorę; jeśli będziesz brzydko do mnie mówił, zostaniesz odesłany do innego pokoju; jeśli uderzysz siostrę, kolegę, będziesz mieć zakaz oglądania bajek (gry na komputerze) itp.,
•	ustalić i wprowadzić systemu wzmocnień (nagród) za zachowania właściwe, adekwatne do sytuacji (pochwały słowne, punkty – składające się na jakąś większą nagrodę, poświęcenie dodatkowego czasu dziecku np. w formie zabawy lub czytania książek),
•	komunikować dziecku, co jest niewłaściwe w jego zachowaniu, należy pamiętać, że nigdy nie oskarżamy, nie mówimy: „Jesteś niegrzeczny, zły, łobuz, ty zawsze musisz narozrabiać” itd., ale „Niegrzecznie się zachowujesz, nie podoba mi się to co robisz, nie lubię jak to robisz” itp.,
•	mówić spokojnie, ale stanowczo, nie podnoś głosu, bo dziecko zastosuje to samo przy najbliższej okazji,
•	być dla dziecka przykładem (rodzic to pierwsza osoba w życiu dziecka, którą najczęściej naśladuje), pokazywać jak bez użycia zachowania agresywnego rozwiązać problem, konflikt, pokonać trudności,
•	pokazywać pozytywnych bohaterów w bajkach, książkach, którzy doświadczają trudnych sytuacji, ale radzą sobie z trudnościami w sposób pozytywny, a nie agresywny,
•	zwracać uwagę na to co ogląda dziecko, w jakie gry gra na komputerze – zachowania agresywne bardzo często są naśladowane, bo dziecko ma trudności z odróżnieniem dobra od zła – nie ma jeszcze usystematyzowanego systemu wartości,
•	jeśli dziecko zachowało się agresywnie np. przezwie kogoś, pobije, należy pomóc mu naprawić zaistniałą sytuację - umożliwić dziecku przeprosiny pokrzywdzonej osobie, zaproponować, żeby zrobiło coś miłego dla tej osoby np. pomogło w czymś,
•	pozwolić ponieść konsekwencje nieodpowiedniego zachowania, nie chronić pociechy przed przykrym, ale koniecznym doświadczeniem – jeśli poniesie konsekwencje będzie wiedziało, że tak nie wolno, że to jest sprzeczne zachowanie z przyjętymi normami społecznymi,
•	reakcja na niewłaściwe zachowanie musi być natychmiastowa (zaraz po zaistnieniu negatywnego zachowania), skuteczna – doprowadzona do końca, sprawiedliwa – proporcjonalna do przewinienia, systematyczna (nie ma wyjątków w jej stosowaniu), nie naruszająca godności dziecka,
•	w sytuacjach konfliktowych wyrazić stanowczo dezaprobatę zachowania - "Nie pozwolę na takie zachowanie", "Nie zgadzam się na takie zachowanie", "Zabraniam wam takich zachowań",
•	nie rezygnować z konsekwencji, tylko dlatego, że dziecko protestuje (krzyczy, kopie, pluje, rzuca czymś), ale pozostawić go w bezpiecznym miejscu samego, by się wyciszyło, jeśli na to pozwoli można mu towarzyszyć w milczeniu,
•	rozmawiać z dzieckiem wtedy kiedy jest spokojne, a nie wzburzone – to samo dotyczy dorosłych!,
•	aktywnie słuchać, tego co chce nam przekazać dziecko, zadawać pytania, starać się zrozumieć zachowanie i sytuację, która miała miejsce,
•	poprzez codzienne zainteresowanie, kontakt, rozmowę, wspólne spędzanie czasu, zaspokajać potrzeby dziecka: bezpieczeństwa, bliskości, miłości, szacunku, po to by czuło się akceptowane i kochane,
•	organizować czas dziecku tak by było aktywne, mogło poprzez ruch, zabawę wyrazić swoje emocje,
•	dostosować wymagania do możliwości dziecka - proponować takie czynności, zadania, w których odniesie sukces i wzrośnie jego poczucie własnej wartości.

 ĆWICZENIA NA ZŁOŚĆ:

•	pudełko złości z gazetami, które można gnieść, drzeć
•	malowanie złości  np. farbami na dużych arkuszach papieru
•	ściskanie gumowej piłeczki
•	wyrażanie złości w formie listu lub kartki
•	uderzanie w poduszkę lub specjalnie przeznaczony do tego worek treningowy
•	ćwiczenia fizyczne np. biegi, piłka
•	napełnianie woreczków lub baloników złością i pozbywanie się ich poprzez wyrzucenie do kosza na śmieci

Opracowała mgr Wioletta Florek