Co to jest autyzm?

Autyzm to całościowe, rozległe zaburzenie rozwojowe charakteryzujące się licznymi nieprawidłowościami w rozwoju, uwidaczniającymi się przed ukończeniem trzeciego roku życia w co najmniej jednym z następujących obszarów: nieprawidłowości ujawniające się w interakcjach społecznych, dysfunkcje w komunikacji oraz zaburzenia w zachowaniu, objawiające się: sztywnymi wzorcami zachowań, aktywności i zainteresowań (ICD – 10, 1994; DSM – IV – TR, 2000, za Pisula, 2005). 
Autyzm jest zjawiskiem charakteryzującym się złożonością objawów.
W literaturze psychologicznej wymienia się wiele czynników sprzyjających występowaniu objawów autyzmu oraz podaje się liczne kryteria podziału. Należy pamiętać, że autyzm jest zaburzeniem o złożonej etiologii i nie można go wyjaśnić poprzez podanie konkretnej przyczyny. 
Autyzm, zgodnie z najnowszą wiedzą, jest zaliczany do zaburzeń o podłożu neurobiologicznym. Nie ma jednak jednoznacznych rozstrzygnięć, co konkretnie powoduje autyzm, czy są to geny, uszkodzenia mózgu, nieprawidłowe działanie neuroprzekaźników, czy przebyte urazy emocjonalne (Olechnowicz, 2004).    
Klasyfikacja autyzmu wg ICD 10 (1994) zakłada, że jest to całościowe zaburzenie rozwojowe (F84)- autyzm dziecięcy (F.84.0) charakteryzujące się:
A.  Nieprawidłowym lub upośledzonym rozwojem wyraźnie widocznym przed 3 rokiem życia w co najmniej jednym z następujących obszarów:
1.  rozumienie i ekspresja językowa w porozumiewaniu się społecznym,
2.	rozwój wybiórczego przywiązania społecznego lub wzajemnych kontaktów społecznych,
3.  funkcjonalna i symboliczna zabawa.
B. Musi wystąpić 6 objawów spośród niżej podanych, przy czym przynajmniej 2 z nich z  punktu 1 i po jednym z punktów 2 i 3:
1.	Jakościowe nieprawidłowości wzajemnych interakcji społecznych (przynajmniej 2):
a.	niedostateczne wykorzystanie kontaktu wzrokowego, wyrazu twarzy, postawy ciała i gestów do odpowiedniego regulowania interakcji społecznych,
b.	niedostateczny (do wieku umysłowego i częstych okazji) rozwój związków rówieśniczych obejmujących wzajemnie podzielane zainteresowania, czynności i emocje,
c.	brak odwzajemniania społeczno – emocjonalnego, przejawiający się upośledzeniem lub odmiennością reagowania na emocje innych osób, albo brak modulacji zachowania do społecznego kontekstu, albo słaba integracja zachowań społecznych, emocjonalnych i komunikacyjnych,
d.	brak spontanicznej potrzeby dzielenia z innymi osobami radości, zainteresowań lub osiągnięć (np. brak pokazywania, przynoszenia lub podkreślania wobec innych osób przedmiotów swojego indywidualnego zainteresowania).
2.	 Jakościowe nieprawidłowości w porozumiewaniu się (przynajmniej 1):
a.	opóźnienie lub brak rozwoju mówionego języka, które nie wiążą się z próbą kompensowania za pomocą gestów lub mimiki jako alternatywnego sposobu porozumiewania się (często poprzedzane przez brak komunikatywnego gaworzenia),
b.	względny niedostatek inicjatywy i wytrwałości w podejmowaniu wymiany konwersacyjnej ( na jakimkolwiek występującym poziomie umiejętności językowych), w której zachodzą zwrotne reakcje na komunikaty innej osoby,
c.	stereotypowe i powtarzające się, idiosynkratyczne wykorzystanie słów i wyrażeń,
d.	brak spontanicznej różnorodności zabawy w udawanie lub zabawy naśladujące role społeczne.
3.	 Ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowania, zainteresowań i aktywności (co najmniej 1):
a.	pochłonięcie jednym lub liczniejszymi stereotypowymi zainteresowaniami o nieprawidłowej treści o zogniskowaniu, albo jednym lub więcej zainteresowaniami nieprawidłowymi z powodu swej intensywności i ograniczenia, choć nie z powodu treści i zogniskowania,
b.	wyraziście kompulsywne przywiązanie do specyficznych, niefunkcjonalnych czynności rutynowych i zrytualizowanych,
c.	stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe, obejmujące stukanie lub kręcenie palcami, albo złożone ruchy całego ciała,
d.	koncentracja na cząstkowych lub niefunkcjonalnych właściwościach przedmiotów służących do zabawy (jak: ich zapach, odczucie powierzchni lub powodowanego hałasu czy wibracji).
C. Obrazu klinicznego nie można wyjaśnić innymi odmianami całościowych zaburzeń rozwojowych, specyficznymi rozwojowymi zaburzeniami rozumienia języka (F80.2) z wtórnymi trudnościami społeczno – emocjonalnymi, reaktywnymi zaburzeniami przywiązania ani zaburzeniem selektywności przywiązania, upośledzeniem umysłowym (F70-F72) z pewnymi cechami zaburzeń emocji i zachowania, schizofrenią (F20.-) o niezwykle wczesnym początku, ani zespołem Retta (F84.2) 
Klasyfikacja wg DSM IV (Kendall, 2004) zakłada, że musi wystąpić 6 objawów spośród niżej podanych, przy czym przynajmniej 2 z nich z punktu 1 i po jednym z punktów 2 i 3. Początek choroby musi nastąpić przed 3 rokiem życia.
Pierwsza kategoria: jakościowe upośledzenie interakcji społecznych:
-	wyraźne osłabienie posługiwania się zachowaniami niewerbalnymi, takimi jak: kontakt wzrokowy, mimika twarzy, pozycja ciała, gesty w celu regulowania interakcji społecznych,
-	brak kształtowania się związków z rówieśnikami, odpowiednich do etapu rozwoju,
-	brak spontanicznej potrzeby dzielenia z innymi radości , zainteresowań i dzielenia się osiągnięciami,
-	brak odwzajemniania społecznego lub emocjonalnego.
  Druga kategoria: jakościowe zaburzenia w porozumiewaniu się:
-	opóźnienie lub całkowity brak rozwoju języka mówionego u osób ze zdolnością mówienia,
-	wyraźne osłabienie zdolności nawiązywania lub podtrzymywania rozmowy z innymi występujące u osób ze zdolnością mówienia,
-	stereotypowe lub powtarzające się posługiwanie językiem lub język specyficzny,
-	brak zróżnicowanych, spontanicznych zabaw symbolicznych lub społecznych zabaw naśladowanych właściwych dla danego poziomu rozwoju.
Trzecia kategoria: ograniczone, sztywne, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności:
-	pochłoniecie jednym lub większą liczbą stereotypowych i ograniczonych zainteresowań, nieprawidłowe zarówno pod względem intensywności, jak i stopnia koncentracji,
-	wyraźnie kompulsywne przywiązanie do specyficznych, niefunkcjonalnych rutynowych czynności lub rytuałów,
-	stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe (np. machanie rękami lub palcami, złożone ruchy całego ciała),
-	uporczywe zafascynowanie częściami przedmiotów.

1.	Kendall P. C. (2004). Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.
2.	Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10. Zaburzenia Psychiczne i Zaburzenia Zachowania (F00-F99). (1994). Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, Kraków.
3.	Olechnowicz H. (2004). Wokół autyzmu. Fakty. Skojarzenia. Refleksje. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa.

opracowała: mgr Wioletta Florek